{"id":232,"date":"2007-03-08T04:41:23","date_gmt":"2007-03-07T23:41:23","guid":{"rendered":""},"modified":"2026-05-03T23:23:31","modified_gmt":"2026-05-03T18:23:31","slug":"xxi-%c9%99srd%c9%99-dovl%c9%99tin-informasiya-t%c9%99hluk%c9%99sizliyi-muhum-m%c9%99s%c9%99l%c9%99dir-h%c9%99r-bir-dovl%c9%99t-oz-informasiya-ehtiyatlarini-qorumaqla-qudr%c9%99tini-hiss-etdir%c9%99-b","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/informasiya.org\/?p=232","title":{"rendered":"D\u00d6VL\u018fT\u0130N \u0130NFORMAS\u0130YA EHT\u0130YATLARI T\u018fHL\u00dcK\u018fD\u018fD\u0130R"},"content":{"rendered":"<p><font size=\"2\">\u00a0D\u00d6VL\u018fT\u0130N \u0130NFORMAS\u0130YA EHT\u0130YATLARI T\u018fHL\u00dcK\u018fD\u018fD\u0130R <\/font><\/p>\n<p><font size=\"2\">\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Ekspertin q\u0259na\u0259tinc\u0259, bu m\u0259s\u0259l\u0259 \u00fc\u00e7 d\u00f6vl\u0259t qurumuna h\u0259val\u0259 edildiyind\u0259n m\u00fchafiz\u0259d\u0259 p\u0259rak\u0259nd\u0259lik h\u00f6km s\u00fcr\u00fcr<\/font><\/p>\n<p><font size=\"2\">\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 A.\u018fHM\u018fDOVA ( Ayna , 07.03.2007)<\/font><\/p>\n<p><font size=\"2\">\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 XXI \u0259srd\u0259 d\u00f6vl\u0259tin informasiya t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi m\u00fch\u00fcm m\u0259s\u0259l\u0259dir. H\u0259r bir d\u00f6vl\u0259t \u00f6z informasiya ehtiyatlar\u0131n\u0131 qorumaqla q\u00fcdr\u0259tini hiss etdir\u0259 bil\u0259r. T\u0259sad\u00fcfi deyil ki, informasiya \u0259sri adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z d\u00f6vrd\u0259 AB\u015e bu m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 \u00f6nd\u0259 gedir. Amma \u0259fsuslar olsun ki, Az\u0259rbaycan informasiya ehtiyatlar\u0131n\u0131n m\u00fchafiz\u0259sini t\u0259\u015fkil etm\u0259kd\u0259 ciddi probleml\u0259r ya\u015fay\u0131r. \u00d6lk\u0259nin d\u00f6vl\u0259t, qeyri-d\u00f6vl\u0259t qurumlar\u0131n\u0131n internet s\u0259hif\u0259l\u0259rinin erm\u0259ni hakerl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n da\u011f\u0131d\u0131lmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 faktlar yet\u0259rinc\u0259dir. M\u0259s\u0259l\u0259n, \u00f6t\u0259n h\u0259ft\u0259 erm\u0259ni hakerl\u0259ri M.F.Axundov ad\u0131na kitabxanan\u0131n internet sayt\u0131n\u0131n Xocal\u0131 faci\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 s\u0259hif\u0259sini da\u011f\u0131d\u0131blar. Dem\u0259li, informasiya sava\u015f\u0131n\u0131n getdiyi bir vaxtda yeni informasiya-kommunikasiya texnologiyalar\u0131ndan b\u0259hr\u0259l\u0259nm\u0259k vacibdir.<br \/>Bu m\u0259qamda d\u00f6vl\u0259t qurumlar\u0131n\u0131n internet saytlar\u0131na n\u0259z\u0259r salmaq yerin\u0259 d\u00fc\u015f\u0259rdi. El\u0259 ba\u015flayaq Rabit\u0259 v\u0259 \u0130nformasiya Texnologiyalar\u0131 Nazirliyinin <\/font><a href=\"http:\/\/www.mincom.gov.az\"><font size=\"2\">www.mincom.gov.az<\/font><\/a><font size=\"2\"> \u00fcnvanl\u0131 sayt\u0131ndan. Nazirliyin \u0259m\u0259kda\u015f\u0131 R\u00fcf\u0259t G\u00fclm\u0259mm\u0259dov deyir ki, saytlara haker h\u00fccumu h\u0259r zaman g\u00f6zl\u0259nildiyind\u0259n t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik m\u0259s\u0259l\u0259sinin pe\u015f\u0259kar \u015f\u0259xsl\u0259r\u0259 h\u0259val\u0259 edilm\u0259si vacib m\u0259s\u0259l\u0259dir. M\u00fcsahibim qeyd edir ki, sayta h\u00fccumlar\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 sayt\u0131n keyfiyy\u0259tli yarad\u0131lmas\u0131ndan, keyfiyy\u0259tli serverd\u0259 yerl\u0259\u015fm\u0259sind\u0259n v\u0259 t\u0259cr\u00fcb\u0259li administrator t\u0259r\u0259find\u0259n idar\u0259 edilm\u0259sind\u0259n as\u0131l\u0131d\u0131r. Bu qaydalara riay\u0259t edildiyi \u00fc\u00e7\u00fcn Rabit\u0259 v\u0259 \u0130nformasiya Texnologiyalar\u0131 Nazirliyinin sayt\u0131 h\u0259l\u0259lik b\u00fct\u00fcn m\u00fcmk\u00fcn h\u00fccumlardan m\u00fchafiz\u0259 olunur.<br \/>\u00d6yr\u0259ndik ki, Nazirl\u0259r Kabinetinin d\u0259 internet sayt\u0131n\u0131n t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi v\u0259 m\u00fchafiz\u0259si il\u0259 x\u00fcsusi b\u00f6lm\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olur. Nazirl\u0259r Kabinetinin m\u0259tbuat xidm\u0259tind\u0259n veril\u0259n m\u0259lumata g\u00f6r\u0259, informasiya t\u0259minat\u0131 b\u00f6lm\u0259sind\u0259 kifay\u0259t q\u0259d\u0259r t\u0259cr\u00fcb\u0259li \u0259m\u0259kda\u015flar \u00e7al\u0131\u015f\u0131r v\u0259 h\u00f6kum\u0259tin sayt\u0131n\u0131n h\u0259r c\u00fcr k\u0259nar m\u00fcdaxil\u0259d\u0259n m\u00fchafiz\u0259sin\u0259 n\u0259zar\u0259t edilir.<br \/>\u018fdliyy\u0259, S\u0259hiyy\u0259, Ekologiya v\u0259 T\u0259bii S\u0259rv\u0259tl\u0259r nazirlikl\u0259rinin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri d\u0259 saytlar\u0131n m\u00fchafiz\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00fct\u00fcn g\u0259r\u0259k\u0259n t\u0259dbirl\u0259rin g\u00f6r\u00fcld\u00fcy\u00fcn\u00fc vur\u011fulay\u0131rlar.<br \/>M\u00fcdafi\u0259 Nazirliyinin is\u0259 sayt\u0131 h\u0259l\u0259lik olmad\u0131\u011f\u0131ndan onun m\u00fchafiz\u0259sinin t\u0259\u015fkili bar\u0259d\u0259 d\u0259 dan\u0131\u015fmaq olmaz. Nazirlikd\u0259n ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z m\u0259lumata g\u00f6r\u0259, haz\u0131rda sayt\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 i\u015f apar\u0131l\u0131r v\u0259 sayt yarad\u0131lark\u0259n onun t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi m\u0259s\u0259l\u0259si d\u0259 diqq\u0259td\u0259 saxlanacaq. D\u00f6vl\u0259t S\u0259rh\u0259d Xidm\u0259ti d\u0259 sayt\u0131 olmayan d\u00f6vl\u0259t qurumlar\u0131 aras\u0131ndad\u0131r v\u0259 bu qurumun da sayt\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 i\u015fl\u0259r apar\u0131l\u0131r. Onu da qeyd ed\u0259k ki, t\u0259qrib\u0259n bir il\u0259 yax\u0131nd\u0131r h\u0259r iki d\u00f6vl\u0259t orqan\u0131n\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri saytlar\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 i\u015f apar\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u0259yirl\u0259r. Amma n\u0259d\u0259ns\u0259, sayt yarad\u0131lm\u0131r.<br \/>D\u00f6vl\u0259t Torpaq v\u0259 X\u0259rit\u0259\u00e7\u0259km\u0259 Komit\u0259sinin sayt\u0131 is\u0259 art\u0131q uzun m\u00fcdd\u0259tdir f\u0259aliyy\u0259tini dayand\u0131r\u0131b. \u00d6yr\u0259ndik ki, komit\u0259 domeninin qeydiyyat\u0131n\u0131 yenil\u0259m\u0259diyind\u0259n sayt f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rmir. F\u0259aliyy\u0259ti dondurulan saytlar s\u0131ras\u0131nda Qa\u00e7q\u0131nlarla v\u0259 M\u0259cburi K\u00f6\u00e7k\u00fcnl\u0259rl\u0259 \u0130\u015f \u00fczr\u0259 D\u00f6vl\u0259t Komit\u0259sinin d\u0259 ad\u0131 var. Bu q\u0259bild\u0259n olan n\u00f6vb\u0259ti sayt is\u0259 Apellyasiya M\u0259hk\u0259m\u0259sin\u0259 aiddir.<br \/>\u00d6yr\u0259ndik ki, Az\u0259rbaycanda internet saytlar\u0131n\u0131n t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyini qorumaq, onlar\u0131 hakerl\u0259rin h\u00fccumundan m\u00fchafiz\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn bir s\u0131ra t\u0259dbirl\u0259r h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259c\u0259k. Haz\u0131rda Rabit\u0259 v\u0259 \u0130nformasiya Texnologiyalar\u0131 Nazirliyind\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015f i\u015f\u00e7i qrup bu m\u0259s\u0259l\u0259 \u00fcz\u0259rind\u0259 i\u015fl\u0259yir. Nazirliyin \u0259m\u0259kda\u015f\u0131 R\u00fcf\u0259t G\u00fclm\u0259mm\u0259dovun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, d\u00f6vl\u0259t qurumlar\u0131n\u0131n saytlar\u0131n\u0131n texniki ekspertizas\u0131 apar\u0131lacaq. Onun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, i\u015f\u00e7i qrup h\u0259m\u00e7inin informasiya ehtiyatlar\u0131n\u0131n reyestrini yaratma\u011f\u0131 t\u0259klif edir.<br \/>&quot;Multimedia&quot; \u0130nformasiya Sisteml\u0259ri v\u0259 Texnologiyalar\u0131 M\u0259rk\u0259zinin direktoru Osman G\u00fcnd\u00fcz\u00fcn fikrinc\u0259, \u00f6lk\u0259mizd\u0259 informasiya resurslar\u0131na m\u00fcnasib\u0259tin d\u0259yi\u015film\u0259si m\u00fc\u015fahid\u0259 edilm\u0259kd\u0259dir. Onun dediyin\u0259 g\u00f6r\u0259, &quot;Gov.az domeninin inzibatla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 qaydalar\u0131&quot;n\u0131n, &quot;D\u00f6vl\u0259t orqanlar\u0131n\u0131n v\u0259 b\u0259l\u0259diyy\u0259l\u0259rin internet informasiya ehtiyatlar\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 formalar\u0131 v\u0259 qaydalar\u0131&quot;n\u0131n q\u00fcvv\u0259y\u0259 minm\u0259si bunun g\u00f6st\u0259ricisidir. M\u00fcsahibim s\u00f6yl\u0259yir ki, bu qaydalar q\u00fcvv\u0259y\u0259 minm\u0259zd\u0259n \u00f6nc\u0259 internet resurslar\u0131na m\u00fcnasib\u0259t ciddi deyildi.<br \/>M\u00fcsahibim onu da qeyd etdi ki, bu sah\u0259y\u0259 ciddi m\u00fcnasib\u0259t g\u00f6st\u0259rilm\u0259m\u0259si saytlar\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131 h\u0259val\u0259 edil\u0259n \u015f\u0259xsl\u0259rin pe\u015f\u0259karl\u0131q s\u0259viyy\u0259si, ayr\u0131lan maliyy\u0259nin m\u0259bl\u0259\u011find\u0259 d\u0259 qabar\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 n\u0259z\u0259r\u0259 \u00e7arp\u0131r: &quot;Bizd\u0259 el\u0259 bilirl\u0259r ki, sayt\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn 200-300 manat ay\u0131rmaqla i\u015f bitir. \u018fslind\u0259 is\u0259 informasiya ehtiyatlar\u0131n\u0131n t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyinin m\u00fchafiz\u0259si d\u00f6vl\u0259tin g\u00fcc strukturlar\u0131n\u0131n m\u00fchafiz\u0259si s\u0259viyy\u0259sind\u0259 t\u0259\u015fkil edilm\u0259lidir. Y\u0259ni bu sah\u0259y\u0259 cavabdeh olanlar\u0131n pe\u015f\u0259karl\u0131\u011f\u0131, ayr\u0131lan v\u0259saitin m\u0259bl\u0259\u011fi art\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r. Kadr haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 \u00e7ox vacib m\u0259s\u0259l\u0259dir. \u00c7\u00fcnki h\u0259r h\u0259ft\u0259 yeni virus proqramlar\u0131, proqram da\u011f\u0131dan texnologiyalar k\u0259\u015ff edilir. Pe\u015f\u0259karlar da bunun m\u00fcqabilind\u0259 antivirus proqramlar\u0131 t\u0259rtib edirl\u0259r. D\u00f6vl\u0259tin informasiya t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyin\u0259 cavabdeh olanlar d\u00fcnyada ged\u0259n prosesl\u0259rd\u0259n x\u0259b\u0259rdar olmal\u0131d\u0131rlar. T\u0259bii ki, bunun \u00fc\u00e7\u00fcn bu sah\u0259y\u0259 ayr\u0131lan v\u0259sait n\u0259z\u0259r\u0259 \u00e7arpacaq d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 art\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r&quot;.<br \/>O.G\u00fcnd\u00fcz saytlar\u0131n m\u00fchafiz\u0259si m\u0259s\u0259l\u0259sin\u0259 toxunaraq bildirdi ki, Az\u0259rbaycanda bu problemin k\u00f6k\u00fc bu m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r\u0259 cavabdehlik da\u015f\u0131yan qurumun olmamas\u0131ndad\u0131r. Daha d\u0259qiq des\u0259k, d\u00f6vl\u0259t internet ehtiyatlar\u0131n\u0131n qorunmas\u0131na \u00fc\u00e7 qurum &#8211; Rabit\u0259 v\u0259 \u0130nformasiya Texnologiyalar\u0131 Nazirliyi, Milli T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik Nazirliyi v\u0259 Prezident Yan\u0131nda X\u00fcsusi M\u00fchafiz\u0259 Xidm\u0259ti cavabdehlik da\u015f\u0131y\u0131r. Bu is\u0259 p\u0259rak\u0259nd\u0259lik yarad\u0131r.<br \/>&quot;Fikrimc\u0259, bel\u0259 ciddi m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 m\u0259sul bir qurum olmal\u0131d\u0131r. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn is\u0259 yeni t\u0259\u015fkilat yaratma\u011fa ehtiyac yoxdur. Sad\u0259c\u0259, yuxar\u0131da ad\u0131\u00e7\u0259kil\u0259n qurumlardan biri Az\u0259rbaycan\u0131n informasiya t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyin\u0259 n\u0259zar\u0259ti v\u0259 m\u00fchafiz\u0259sini t\u0259min etm\u0259k m\u0259s\u0259l\u0259sini \u00f6z \u00fcz\u0259rin\u0259 g\u00f6t\u00fcrm\u0259lidir. M\u0259n bir ekspert kimi Rabit\u0259 v\u0259 \u0130nformasiya Nazirliyini m\u0259qs\u0259d\u0259uy\u011fun hesab ed\u0259rdim. \u00c7\u00fcnki m\u00fchafiz\u0259nin s\u00f6z\u00fcged\u0259n nazirliyin himay\u0259sin\u0259 verilm\u0259si il\u0259 problemi m\u0259rh\u0259l\u0259li \u015f\u0259kild\u0259 h\u0259ll etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr&quot;, &#8211; dey\u0259 O.G\u00fcnd\u00fcz qeyd etdi.<br \/>Onun bildirdiyin\u0259 g\u00f6r\u0259, \u0259slind\u0259 h\u0259r il \u00f6lk\u0259 \u0259razisind\u0259ki d\u00f6vl\u0259t informasiya resurslar\u0131n\u0131n dayan\u0131ql\u0131\u011f\u0131 yoxlan\u0131lmal\u0131d\u0131r. Bu m\u0259qs\u0259dl\u0259 qanunvericilikd\u0259 s\u0131naq laboratoriyas\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 da n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulub. \u00d6z\u00fc d\u0259 bu m\u0259suliyy\u0259tli i\u015f Milli T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik Nazirliyin\u0259 h\u0259val\u0259 edilib. Lakin ekspertin s\u00f6zl\u0259rind\u0259n m\u0259lum oldu ki, h\u0259l\u0259lik bununla ba\u011fl\u0131 he\u00e7 bir i\u015f g\u00f6r\u00fclm\u0259yib.<br \/>D\u00f6vl\u0259t informasiya resurslar\u0131n\u0131n vahid m\u0259rk\u0259zd\u0259n idar\u0259 edilm\u0259sinin vacibliyini dil\u0259 g\u0259tir\u0259n O.G\u00fcnd\u00fcz\u00fcn fikrinc\u0259, t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 ciddi m\u00fczakir\u0259l\u0259rin ke\u00e7irilm\u0259sin\u0259 ehtiyac var.\u00a0 <\/font><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00a0D\u00d6VL\u018fT\u0130N \u0130NFORMAS\u0130YA EHT\u0130YATLARI T\u018fHL\u00dcK\u018fD\u018fD\u0130R \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Ekspertin q\u0259na\u0259tinc\u0259, bu m\u0259s\u0259l\u0259 \u00fc\u00e7 d\u00f6vl\u0259t qurumuna h\u0259val\u0259 edildiyind\u0259n m\u00fchafiz\u0259d\u0259 p\u0259rak\u0259nd\u0259lik h\u00f6km s\u00fcr\u00fcr \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 A.\u018fHM\u018fDOVA ( Ayna , 07.03.2007) \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 XXI \u0259srd\u0259 d\u00f6vl\u0259tin informasiya t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi&nbsp; <a class=\"moretag\" href=\"https:\/\/informasiya.org\/?p=232\"> Full Article &raquo;<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/informasiya.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/232"}],"collection":[{"href":"https:\/\/informasiya.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/informasiya.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/informasiya.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/informasiya.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=232"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/informasiya.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/232\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5340,"href":"https:\/\/informasiya.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/232\/revisions\/5340"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/informasiya.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=232"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/informasiya.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=232"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/informasiya.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=232"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}